سيد احمد خاتمى‏‏



نهضت سالار شهيدان حضرت امام حسين(ع) از سه ركن اصلى تشكيل شده است:

1ـ رهبر قيام;

2ـ حضرت امام زين العابدين(ع) و زينب كبرى(س);

3ـ ياران وفادار و فداكار.

در اين مقاله برآنيم تا اندكى درباره ركن سوم اين قيام, يعنى ياران فداكار امام حسين(ع) بحث كنيم.


نقش ياران وفادار

اساسا در تاريخ نهضتهاى الهى هيچ نهضتى بدون ياران وفادار و فداكار جان نگرفته است, انبيا و پيام آوران حق با اين كه مويد از ناحيه خداوند بودند, اما روى ياران

مومن حساب مى كردند:

((و كاين من نبى قاتل معه ربيون كثير فما وهنوا لما اصابهم فى سبيل الله و ما ضعفوا و ما استكانوا والله يحب الصابرين;(1) و چه بسيار پيامبرانى كه مردان الهى

فراوانى به همراه آنان جنگيدند, آنها هيچ گاه در برابر آنچه در راه خدا به آنها مى رسيد سست نشدند و ناتوان نگرديدند و خداوند استقامت كنندگان را دوست دارد.))

پيامبر بزرگوار اسلام در دوره بعثت على رغم ناملايمات و سختيهاى فراوان و اصرار دوستان بر اعلان جنگ با دشمنان خدا, اجازه نبرد مسلحانه با دشمن را نداد چرا

كه جنگ نياز به ((عده)) و ((عده)) دارد و اين در مكه فراهم نبود. با هجرت حضرت به مدينه اين مهم برآورده شد. دوره سخت مكه در حقيقت دوره سازندگى بود.

حضرت در اين دوره سربازانى فداكار پروريد; سربازانى كه در جنگهاى پيامبر اكرم(ص) افتخارات فراوانى براى اسلام و مسلمين آفريدند. آن گاه كه اين زمينه ها

فراهم شد در سال دوم هجرت اولين آيات قتال صادر شد:(2)

آيا مدارك معتبري دال بر قران خواندن سر بريده امام حسين(ع) بر سر نيزه وجود دارد؟

پاسخ :

اين كه سر امام حسين عليه السلام بر سر نيزه قرآن خوانده است ، از ضروريات تاريخ است كه هم علماي شيعه و هم علماي اهل سنت آن را به سند صحيح نقل كرده‌اند ؛ از جمله شيخ مفيد رحمت الله عليه در كتاب شريف و معتبر الإرشاد مي‌نويسد :

عن زيد بن أرقم أنه قال : مر به علي وهو على رمح وأنا في غرفة ، فلما حاذاني سمعته يقرأ : ( أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا ) فقف - والله - شعري وناديت : رأسك والله - يا ابن رسول الله - أعجب وأعجب .

الإرشاد - الشيخ المفيد - ج 2 - ص 117 - 118

و نيز مرحوم محمد بن سليمان الكوفي مي‌نويسد :

[ حدثنا ] أبو أحمد قال : سمعت محمد بن مهدي يحدث عن عبد الله بن داهر الرازي عن أبيه عن الأعمش : عن المنهال بن عمرو قال : رأيت رأس الحسين بن علي على الرمح وهو يتلو هذه الآية : * ( أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا ) * [ 9 / الكهف : : 18 ] فقال رجل من عرض الناس : رأسك يا ابن رسول الله أعجب ؟ .

مناقب الإمام أمير المؤمنين (ع) - محمد بن سليمان الكوفي - ج 2 - ص 267 .

همچنين ابن حمزه طوسي مي‌نويسد :

عن المنهال بن عمرو ، قال : أنا والله رأيت رأس الحسين صلوات الله عليه على قناة يقرأ القرآن بلسان ذلق ذرب يقرأ سورة الكهف حتى بلغ : * ( أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا ) * فقال رجل : ورأسك - والله - أعجب يا ابن رسول الله من العجب . 274 / 2 –

وعنه ، قال : أدخل رأس الحسين صلوات الله عليه دمشق على قناة ، فمر برجل يقرأ سورة الكهف وقد بلغ هذه الآية * ( أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا ) * فأنطق الله تعالى الرأس ، فقال : أمري أعجب من أمر أصحاب الكهف والرقيم .
 

مسلمانان شبه قاره هند نیز در این ماه به سوگ امام حسین(ع) و یارانش می‌نشینند: مردم پاکستان از دوازده قرن پیش مراسم سوگواری سردار شهیدان را برپا می‌کنند؛ با وجود این‌که در سال 1288 هجری شمسی مراسم عاشورا و اربعین از سوی استعمارگران انگلیس ممنوع اعلام‌شد و در سال1361 پلیس پاکستان استفاده از بلندگو را در حسینیه‌ها و تکایای شیعیان را غیرمجاز اعلام‌کرد ولی هرگز موفق‌نشد روند این عزاداری‌ها را متوقف‌کند؛

مراسم عاشورا و شهادت مظلومانه‌ي حضرت ابي عبدالله الحسين( ع) و ياران باوفايش در بحرين شور و حال خاصي دارد، از ابتداي ماه محرم نماي حسينيه‌هاي بحرين يکپارچه سياه‌پوش مي‌شود و شعارهاي عاشورايي و پرچم‌هاي سياه در خارج از محدوده‌ي حسينيه‌ها نيز نصب مي‌گردد. در اغلب حسينيه‌ها به ويژه‌ حسينيه‌هاي شيعيان عرب بحريني، صبح و شب وعاظ به روضه‌خواني و مرثيه سرايي مي‌پردازند. روزها و شب‌‌هاي هفتم، هشتم، نهم و دهم محرم مراسم سينه‌زني و زنجير‌زني برگزار مي‌شود و دسته‌هاي عزاداري در کوچه‌ها و خيابان‌ها به صورت منظم به راه مي‌افتند. مراسم تعزيه‌خواني نيز هنوز در مناطقي از بحرين رواج دارد. همچنین پيشاپيش دسته‌هاي سينه‌زني پرچم‌هاي سياه و شعارهاي عاشورا و بعضاً اسب‌هاي

ترکیه:

همه ساله در ترکیه به مناسبت سالگرد شهادت امام حسين (ع) مراسمي از سوي شيعيان جعفري این کشور برگزار مي گردد. در ساعات اوليه صبح هزاران نفر از شیعيان گردهم مي‌آيند و به عزاداري و زنجير زني مي‌پردازند و سپس نمايش تمثيلي حادثه کربلا را به صورت تئاتر اجرا مي‌کنند و طي مراسمي که در ديگر اديان معمول نيست ياد و خاطره‌ي شهادت امام حسين( ع) را در اذهان زنده مي‌کنند. در این کشور شیعیان از اول تا دهم محرم لباس سياه بر تن نموده و در هیات های عزاداری با لباس‌هاي سياه مقابل همديگر مي‌ايستند و شروع به سينه‌زني و زنجيرزني مي‌کنند. همچنین

مسلمانان لبنان ازگذشته‌های دور با‌ وجود حاکمیت مسیحیان و کنترل عزاداری از طرف حاکمان وقت، با‌ تأثیرپذیری از ایران و عراق همواره به عزاداری می‌پردازختند؛ تداوم این عزاداری‌ها باعث ‌شد تا دولت مسیحی لبنان در سال 1973 میلادی روز عاشورا را برای اولین‌ بار در تمامی نقاط لبنان و نهاد های دولتی، مؤسسه ‌های ملی و بازار، تعطیل رسمی اعلام‌ نماید. در بخش شيعه نشين اين کشور در جنوب، شیعیان به تشکيل دسته‌هاي عزاداري حسيني مي‌پردازند و از کوچه‌ها و خيابان‌ها به سوي ميادين اصلي مناطق به راه افتاده، سينه‌زني و زنجير زني مي‌کنند. همچنین مساجد مناطق آزاد شده‌ي اين کشور، با پخش نوحه‌هاي حسيني، براي مسلمانان مبارز اين منطقه، الهام بخش مقاومت و ايستادگي در برابر ظلم و ستم رژيم صهيونيستي هستند. در شب های محرم مردان و زنان لبناني، با خواندن زيارت عاشورا آغاز به عزاداري کرده و همراه با پرچم‌هاي سبز و سياه، با شکوه تمام به عزاداري مي‌پردازند.





 http://www.sedayeshia.com

]

محرم آمد و عيدم عزا شد

حسينم وارد كرب و بلا شد

اين شعر نوحه مانند، مردم را براي ورود به ماهي كه يكي از شلوغ‏ترين و مهيج‏ترين ماههاي يك سال مردم تهران بود آماده مي‏كرد و آن ماه محرم و خصوصاً دهه اول آن بود.

مراسم عزاداري حسيني تاريخچه‏‏ اي بس طولاني دارد. شايد ريشه آن به عزاداري اوليه طايفه بني اسد برگردد كه هنگام دفن شهداي كربلا بر سر مزار آنان مويه كردند و اشك ريختند. شيعيان زماني كه در دوره ديلميان و صفويه آشكارا به آن مي‏پرداختند همواره براي آن ارزش و احترام ويژه‏أي قائل بودند. نوع عزاداري و شيوه آن در طول صدها سال دچار دگرگوني فراوان شد. شكل ساده آن برگزاري مجالس تذكار براي شهدا بود كه فقط به مويه و گريه مي‏گذشت. شكل پيچيده آن در ايام حكومت قاجاريان به اوج خود رسيد و پيرايه‏هاي بسياري به حق يا ناحق به آن افزوده شد.

در سال نهصد قمري، ملاحسين كاشفي هراتي با استفاده از مقاتل مختلف و كتب تاريخي كتابي به نام “روضه‏الشهداء“ تدوين كرد و آن را وقف عام كرد و چون تنها كتاب و معتبرترين نيز بود به زودي به اشتهار رسيد و هر كسي كه مراسم عزاداري داشت از روي آن كتاب براي مردم مي‏خواند و مردم گريه مي‏كردند به طوري كه اسم اين مراسم به روضه‏خواني و سپس به اختصار روضه ناميده شد.

كم‏كم روضه‏خوانها بر اين كتاب شاخ و برگها افزودند و خوشخوانان و كساني كه ته صدايي داشتند به صنف روضه‏خوان اضافه شده و صنف مداحان شكل گرفت.

نمادهاي عزاداري

ماه محرم و صفر با نمادهايي شناخته مي‏شد كه ويژه همان دو ماه بود. قبل از شروع محرم مردم شروع به سياه‏كوب كردن مساجد و تكايا مي‏كردند و در حسينيه‌ها خيمه ‏هاي عزا ــ يا خيمه‏ هاي صحراي كربلا ــ برافراشته مي‏شد كه هر يك از آنها نمونه ‏أي از هنر و جلال و شكوه بود.

تكايا با كتيبه ‏ها و اشعار جانسوز شعراي مرثيه‏سراي نامي مانند محتشم كاشاني صورت عزاخانه به خود مي‏گرفت كه اگر هيچ يك از تجملات ديگر در آن به كار نرفته بود همين كتيبه ‏هاي سياه كافي بود تا آن را به صورت ماتم‏سرا درآورد. زيباترين و شيواترين شعار در اين كتيبه‏ ها از آن محتشم بود كه از جهت استحكام و انسجام شعري قويترين آنها بود و هنوز كه هنوز است زينت‏بخش حسينيه‌ها و تكاياست. بندهايي از اين اشعار هميشه در ذهن و دل مردم باقي است:

باز اين چه شورش است كه درخلق عالم است

بازاين چه نوحه وچه عزا وچه ماتم است

باز اين چه رستخيز عظيم است كز جهان

بي نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است

از ديگر مراسم ايام عزا به راه افتادن سقاخانه‏ها و يا بشكه‏ها و لگنهاي شيردار و يا ليوان‏دار بود كه در آنها آب و يخ و گلاب، و در بعضي قند و بيدمشك و امثال آن ريخته مي‏شد با شعار:

آبي بنوش و لعنت حق بر يزيد كن

جان را فداي مرقد شاه شهيد كن

در قلب اروپا نيز محرم و عاشورا، روزي ويژه و به يادماندني است. در كشور كوچك‌ آلباني كه ‌انبوهي از شيعيان با عنوان بكتاشيه زندگي مي‌كنند مراسم ويژه‌اي براي عاشورا مي‌گيرند.
مردم عزادار در تيرانا، پايتخت آلباني، در روز شهادت حضرت عباس(ع) مراسمي ويژه برگزار مي‌كنند. در اين روز تمام مردم شهر پياده به سمت منطقه‌اي در بيرون از تيرانا به راه افتاده و در بالاي كوهي كه به نام حضرت عباس (ع) ناميده شده و همگان آن را مقدس مي‌شمارند، جمع مي‌شوند.

در افغانستان نيز مراسم عزاداري حسيني شور و حال خاصي دارد. در اين كشور و به ويژه در شهرهاي هرات و كابل و مزارشريف، در ماه محرم همه چيز رنگ و بوي ديگري مي‌گيرد.

در اين ميان مراسم عزاداري امام حسين (ع) در هند و پاكستان به شكل ديگري برگزار مي‌شود. دوستداران آن حضرت در هند و پاكستان با ياد آن حضرت به زنجيرزني مي‌پردازند. زنجيرها وزن زيادي دارند و بر روي هر يک تيغهايي نصب شده ‌است.
اين شكل عزاداري از ايران به اين كشورها رفته است. عزاداران بعد از سينه‌زني و زنجيرزني به سوي مكاني مي‌روند كه از قبل با سنگ و هيزم فرش‌شده و با آتش گداخته‌ شده ‌است. داغي اين مكان به حدي است كه لهيب آتش و قرمزي ذغال‌ها به وضوح ديده مي‌شود. آنها با راه رفتن بر روي آن مكان مصيبتهاي وارده به آن حضرت را گرامي مي‌دارند.
 

مراسم عاشوراي حسيني در ديگر كشورهاي جهان
عاشورا در بسياري از كشورهاي جهان مشهور و شناخته شده است و مردم بسياري از كشورها مراسم ويژه‌اي براي آن برپا مي‌كنند. گستردگي مراسم عزاداري حسيني حتي به سمت ديگر نيمكره زمين و تا ايالات متحده نيز مي‌رسد.	.
خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گردشگري_ در روز عاشورا تمامي جهان خود را براي عزاداري اباعبدالله الحسين (ع) آماده مي‌كنند و تمام خواسته‌ها و خواهشهاي خود را به نزد آن حضرت مي‌برند و با راز و نياز خود ياد آن حضرت را گرامي مي‌دارند. عاشورا در عراق عراق اولين كشوري است كه عاشورا در آن اهميت خاصي دارد و به اعتقاد بسياري از مورخين و علما اولين كشوري كه در آن مراسم عزاداري حسيني برگزار مي‌شده، عراق بوده است. مراسم عزاداري عاشورا ريشه‌هاي ديرينه در عراق دارد و از صد‌ها سال پيش با حضور علماي ديني و بزرگان مذهبي به شكلي بسيار باشكوه در اين كشور برگزار مي‌شده ‌است.

                      در کلام اندیشمند معاصر مرحوم علی صفایی حائری